Wie naar de Angelustoren van de Sint-Lambertuskerk in Nederweert kijkt, ziet een klein, elegant kloktorentje met een bijzondere geschiedenis. Eeuwenlang heeft het een plaats gehad in het religieuze en dagelijkse leven van Nederweert. Over de oorsprong ervan bestaat bovendien een intrigerende mondelinge overlevering. Voor het eerst is dat verhaal nu goed uitgezocht. Een detectivereis voerde langs archieven, overgeleverde spookverhalen en eindigde met een bezoek aan de spookachtige zolders van de St. Lambertuskerk. Op zoek naar het ‘geheim’ van de Angelustoren.
Gesluierd
Volgens een overlevering, die in 1949 werd genoteerd door ‘Gieze Marieke’ (Maria Lucia Knapen), speelde het volgende zich af rond 1900 toen haar vader nog een jonge man was. Er vonden toen bij ‘Maos’ in de buurtschap Roeven nogal wat spokerijen plaats. Regelmatig werd daar ‘s nachts een dame waargenomen die gehuld in een grote witte sluier rondjes om de boerderij liep en daarbij de bewoners en buurtgenoten de stuipen op het lijf bezorgde. De pastoor werd erbij gehaald maar die wist ook geen raad met ‘witte dolende vrouwen’ en vroeg advies van de bisschop.
Opgelost
De bisschop, die wel financiële kansen zag in het beteugelen van bijgeloof onder zijn onderdanen, wist een oplossing. Hij suggereerde de mensen van Roeven om op het dak van de St. Lambertuskerk een kleine klokkentoren te plaatsen en de klok dagelijks driemaal te luiden, waarbij alle inwoners dan het Angelusgebed zouden bidden. Daarmee zouden de spokerijen dan wel opgelost zijn en als dat onverhoopt niet zo was moest men het hem maar laten weten. Met zo’n advies konden de Nederweertenaren goed vooruit en zou zou het torentje er zijn gekomen… Meer dan een mooi verhaal is het niet maar het laat zien welke betekenis de Angelustoren in het lokale geheugen heeft gekregen.
Historie
De historische bronnen vertellen ondertussen een ouder en ook veel nuchterder verhaal. Waarschijnlijk was er namelijk al veel eerder sprake van een kleine Angelusklok in Nederweert. De eerste vermelding is uit 1717. Ook is er in oude documenten sprake van een klein luidklokje in een torentje boven het priesterkoor. Tijdens de Franse tijd in 1798 werd dit klokje op bevel van Napoleon verwijderd, maar in 1800 alweer teruggeplaatst. Bij de grote verbouwing van de kerk in 1840-1842 veranderde de plaats van de Angelustoren. Rond 1900 werd de Angelustoren opnieuw gebouwd en verplaatst, naar ontwerp van architect Pierre Cuijpers, ditmaal in neogotische stijl. Het is waarschijnlijk deze derde bouwfase waar de negentiende-eeuwse mondelinge overlevering en de tip van de bisschop naar verwijzen.
Oorlog
Ook daarna kende de Angelustoren bewogen tijden. De klok werd in 1942 tijdens de Tweede Wereldoorlog net als de andere bronzen kerkklokken op last van de Duitse bezetter weggehaald voor de Duitse oorlogsindustrie en ging verloren. De Angelustoren liep bij de bevrijding in 1944 zware oorlogsschade op. In 1948 kreeg Nederweert een fonkelnieuwe Angelusklok, geschonken door de gezamenlijke schoolkinderen van Nederweert. Een vroeg staaltje Nederweerter crowdfunding.
‘Trumpe’
Traditioneel luidde de Angelusklok net als in alle kerken driemaal per dag: om 6.00, 12.00 en 18.00 uur en dan werd zij met de hand geluid. Dat werd in ons Nederweerter dialect het zogenaamde ‘trumpe’ genoemd en de Angelustoren heet daarom nog steeds het ‘trumpke’. De klankovereenkomst met Amerikaanse lawaaimakerij is louter toevallig. Het oude Nederlandse woord tromp is een klok- of hoornsignaal specifiek voor de tijdsaanduiding.
Discipline
Het ‘trumpen’ gebeurde door de koster, zoals bijvoorbeeld decennialang door Pierre van Deursen (1896-1963) die pal tegenover de kerk woonde en het kosterambt combineerde met het beroep van drukker en uitgever. Het tijdstip van luiden kwam heel nauw en vergde wel strakke discipline qua tijd. Menigmaal moest de koster zich flink haasten om op tijd te zijn. Ook liet hij zich rond de middag wel eens vervangen door zijn kinderen of iemand van het drukkerijpersoneel. Zoals dochter Toos van Deursen die, als zij ’s middags uit school kwam, vaker gevraagd werd om even te luiden.
Erfgoed
Tegenwoordig klinkt de Angelusklok dagelijks om 12.00 uur en bestaat de besturing uit een tijdklok met elektrische motor. Zo blijft een eeuwenoude traditie tot de dag van vandaag hoorbaar in het hart van Nederweert. De Angelustoren is daarmee meer dan een bouwwerk. Hij verbindt historische bronnen, bouwgeschiedenis, religieuze traditie en lokale overlevering – en vormt zo een heel bijzonder stukje erfgoed van Nederweert.
Meer weten?
Benieuwd naar het hele verhaal van de ontrafeling van de geheimen van de Angelustoren? Lees er meer over via de website showeerterland.nl. Het artikel staat op de hoofdpagina van de website.
Er zijn nog geen reacties geplaatst