Dit weekend in 2026 viert Nederland 75 jaar televisie, met tentoonstellingen, archieven en evenementen die de geschiedenis en iconische momenten van het medium belichten. De Nederlandse televisie begon officieel op 2 oktober 1951 met de eerste uitzending vanuit de NTS-studio in Bussum, geleid door omroepster Jeanne Roos en met toestemming van staatssecretaris Cals (die het initiatief eigenlijk drie keer niks vond). Maar de TV begon aan zijn onstuitbare opmars, al duurde dat in Nederweert nog een paar jaar.
Firma Kessels
Sjra Kessels in de Kerkstraat van Nederweert was de elektro-expert van de firma Kessels. Hij was in zijn tijd de eerste die de nieuwste technische snufjes in huis haalde. De eerste zwart/wit-televisie, later ook de eerste kleurentelevisie en daarna de eerste videorecorder. De toestellen waren groot, zwaar en een sta in de weg. Maar het kijken zélf was nog heel overzichtelijk: twee Nederlandse zenders en met wat geluk enkele ‘sneeuwzenders’ uit België en Duitsland.
Pionier
Wat velen niet weten is dat de vaderlandse televisiehistorie is gekoppeld aan een Nederweertenaar, Freek Kerkhof (1904-1993). Hij experimenteerde al in de jaren ’20 met de Nipkowschijf. Op school leverde hem dat een reprimande op: ‘Dat geëxperimenteer met beelden is maar tijd verknoeien’. In 1935 bouwde hij desondanks de eerste Nederlandse TV, met een scherm van amper 7 bij 4 cm grootte. Vanuit zijn woning (toen nog Eindhoven) verzorgden hij en zijn echtgenote met ingang van 1936 elke zondagochtend uitzendingen die tot in Groningen en Friesland bekeken konden worden. Kerkhof is ook de bedenker van het Nederlandse woord ‘televisie’, in plaats van het toen nog gebruikelijke ‘verziener’. Bij de herdenking van 50 jaar televisie in Nederland in 1986 werd de inmiddels gepensioneerde Nederweertenaar (woonachtig te Budschop) zélf ook even een TV-ster.
Tennisracket
De eerste commerciële TV’s verschenen in Nederweert pas tussen 1956 en 1958. Het beeld was zwart/wit en meestentijds was de zendtijd gevuld met eeuwigdurende testbeelden, een zwarte voorttikkende klok of een foto van een mooie dame die door het gaas van een tennisracket keek. Plaatselijke ondernemers als Piet Merkus en Cor Dings waren de eerste leveranciers. Zij hadden TV’s in hun etalages staan, het summum van marketing in die tijd. Op woensdagmiddag verdrongen drommen kinderen zich voor de winkelruit om het wonder van beeld en geluid te aanschouwen. Maar dat wonder faalde nogal eens want de bovengrondse elektraleidingen die Nederweert toen nog had, deden menige TV tijdens een onweersbui exploderen.
TV-dokter
Harry Triepels ontpopte zich als een ware TV-dokter. Hij kwam op visite en onder het uitspreken van ‘Heej es de dokter, wao es de zeeke? Ich zal ’s kieëke of dette boekpieën heet’ verwisselde hij een of andere defecte versterkerbuis en daarna was ook het huiselijk TV-geluk weer hersteld. Ouderen herinneren zich nog als de dag van gisteren de indrukwekkende uitzendingen zoals de begrafenis van Wilhelmina (1962) en de moord op president J.F. Kennedy (1963). Artiesten als Conny Froboess, Rex Gildo en kinderseries als Pipo de Clown. En wie herinnert zich nog Bonanza en eindeloos voortkabbelende soaps als Peyton Place en Coronation Street?
Hilarisch
Het nabuurschap was groot in die dagen. Wie nog geen TV had, ging bij de buren kijken. De wonderlijke komst van bewegend beeld in de woonkamer leidde tot hilarische situaties. Zoals de vrouw die bits tegen haar zus zei: ‘Doot dich ‘ne schölk (schort) veur, want di-j zeen dich heej zitte’. De opkomst van de televisie werd door de plaatselijke geestelijkheid als een grote bedreiging gezien.
Televisieproblemen
Dat bleek al in 1961. Pastoor Kessels van Nederweert zich via het Weekblad voor Nederweert verontrust tot de parochianen van de St. Lambertusparochie. Hij schreef een artikel onder de veelzeggende titel ‘Televisieproblemen’ en voorzag tal van gevaren voor de jeugd. ‘Er moet verder op gelet worden dat het kind geen dingen ziet waardoor het teveel wordt aangegrepen’, aldus Kessels. Voor kinderen beneden de vijf jaar was TV kijken volgens de pastoor volledig taboe, want ‘dat schaadt de vrije fantasie, een der grootste schatten van het kind’. En voor de volwassenen waren uiteraard alleen de degelijke programma’s van de streng-katholieke KRO geschikt.
Goedbedoeld
Het mocht allemaal niet baten. Letterlijk álle huiskamers werden vanaf de zestiger jaren gevuld met beeld en geluid. En op de daken van de huizen verscheen een oerwoud van televisie-antennes. Die zijn inmiddels ook al lang uit het zicht verdwenen. Net als de goedbedoelde maatschappelijke waarschuwingen van pastoor Kessels. Alhoewel…: als men kijkt naar de recente wereldwijde ontwikkelingen rond het gebruik van TikTok, whatsapp en Facebook door kinderen, dan had Kessels best wel een beetje gelijk en was hij misschien gewoon 65 jaar te vroeg geboren. Eigenlijk heeft Nederweert dus niet één maar twee ‘televisie-pioniers’ gekend: Freek Kerkhof en pastoor Kessels.
Alfons Bruekers – Erfgoedgemeenschap Nederweert
Dit artikel verscheen in een andere vorm eerder in 2021. De inleidende paragraaf is ontleend aan wikipedia.
De Erfgoedgemeenschap Nederweert is het collectief van vijf organisaties die actief zijn op erfgoedgebied in Nederweert: Stichting Geschiedschrijving Nederweert (SGN), Stichting Regionaal Archeologisch Bodem-Onderzoek (STRABO), Geschied- en Oudheidkundig Genootschap De Aldenborgh, de Stichting Cultuurhistorische Publicaties voor de regio Weert en de Stichting Historisch Onderzoek Weerterland (SHOW). Hun doel is het stimuleren van de belangstelling voor, en het behoud van erfgoed in de gemeente Nederweert. Door middel van lezingen, excursies en publicaties. Daarbij wordt ook het zogenaamde immateriële erfgoed niet vergeten, zoals dialect, genealogie, historische tradities en folklore.
Er zijn nog geen reacties geplaatst