Opnieuw een gemeentelijk jubileum dat zomaar stilletjes en geruisloos voorbij zou kunnen gaan. Uitgerekend nog wel dat van de grootste gemeentelijke ‘lawaaimaker’ uit de geschiedenis. We hebben het over het 250-jarig bestaan van de gemeentelijke nachtwakershoorn.
Nachtwakershoorn 250 jaar
In 1776 gaf de toenmalige burgemeester opdracht om een fraaie geelkoperen nachtwakershoorn te laten fabriceren. Het instrument wordt al een eeuw niet meer gebruikt maar wel nog altijd bewaard in de burgemeesterskamer in het gemeentehuis.
Eervol
Meestal werd een koperslager ingeschakeld voor het vervaardigen en repareren van huishoudelijke potten en pannen, of de waterpomp voor het drinkwater. Maar in 1776 kreeg de Nederweerter ambachtsman Willem Stoutemans een wel heel bijzondere en eervolle opdracht. Voor het gemeentebestuur moest hij een grote geelkoperen hoorn voor de nachtwaker fabriceren. Voor zijn fraaie meesterwerk kreeg hij 12 gulden en 8 stuiver betaald. Dat lijkt weinig maar in die tijd kwam het overeen met het maandloon van een onderwijzer.
Naam
De toenmalige burgemeester, Peter Bongers, wenste dat niet de naam van de maker maar die van de burgemeester in de hoorn werd aangebracht en zo geschiedde. Het gezegde luidt immers: Wie betaalt, bepaalt (ook al waren het de centen van de gemeenschap). De vrijgezelle Stoutemans woonde op de hoek van de huidige Lindanusstraat en de Kerkstraat. Nu is daar de winkel van Jola Mode. Oudere generaties herinneren zich op die plek nog het monumentale pand met de elektrawinkel van Piet Merkus die in 1972 werd afgebroken.
Ronde
De nachtwaker moest vroeger toezien op de veiligheid van de bewoners in de dorpskern, verdachte toestanden signaleren en in geval van brand de omwonenden waarschuwen. In het winterseizoen, van 1 oktober tot 1 maart, moest hij elke nacht van 22.00 uur tot 04.00 uur zijn ‘rondje rond de kerk’ maken. In de zomermaanden was zijn dienst korter, van 23.00 uur tot 03.00 uur ’s nachts. Zijn vaste route liep als volgt: eerst de Kerkstraat, dan de Weertersteeg (Paulus Holtenstraat), vervolgens Koolensteeg (Burg. Greijmansstraat), Straatje (Moesemansstraat), pastorie (Ouderencentrum St. Joseph) en terug over het kerkhof van de St. Lambertuskerk naar de Kerkstraat.
Vastvriezen
De nachtwaker had zijn grote geelkoperen hoorn aan een leren riem om zijn schouder hangen. Bij alle uurslagen van de torenklok moest hij erop blazen. Door het afgeven van een signaal kon iedereen horen dat alles veilig was. Het gebruik van die hoorn gold alleen in de zomermaanden. Dat had een praktische reden; bij vorst in de wintermaanden zouden de lippen kunnen vastvriezen aan het koude metaal. In plaats van de hoorn mocht dan een klepper worden gebruikt.
Klompen
Bij nacht en ontij moest de nachtwaker dus de straat op. Zag hij opvallende dingen tijdens zijn rondgang, dan moest hij dat de volgende ochtend melden bij de burgemeester (als hoofd van politie). In geval van brand moesten de buurtbewoners natuurlijk acuut met hoornsignalen gewaarschuwd worden. De meest opmerkelijke eis aan de nachtwaker was wel dat hij nooit op klompen mocht lopen. De reden lag voor de hand: bij de achtervolging van dieven en nachtbrakers moest hij hard genoeg kunnen rennen. Met klompen aan zijn voeten zou hem dat nooit lukken.
Verjaardag
In de huidige tijd zijn sirenes, luchtalarm en NL-Alert in de plaats gekomen van de oude hoornsignalen. De Nederweerter nachtwakershoorn heeft natuurlijk geen functie meer maar het is wel een mooi erfgoed-object om te koesteren. Zeker nu die dit jaar zijn 250e verjaardag viert.
Alfons Bruekers | Erfgoedgemeenschap Nederweert
Er zijn nog geen reacties geplaatst