Levend erfgoed in het teken van vrijheid en bevrijding

Het Open Monumentenweekend van 9-10 september staat in het teken van ‘levend erfgoed’. Dat gaat onder andere over gebruiken en herinneringen die van generatie op generatie worden doorgegeven. Zoals oude ambachten en gebruiken. Maar we mogen niet vergeten dat voor Nederweert precies dat weekend nog een andere bijzondere betekenis heeft. Want in september 1944 werd het westelijke deel van onze gemeente door de geallieerden bevrijd.

Vrijheid en bevrijding

Terug in de tijd
Met behulp van een authentieke film en dagboekfragmenten neemt de Erfgoedgemeenschap Nederweert u mee terug in de tijd. Om precies te zijn naar het weekend van zaterdag 9 en zondag 10 september 1944, en de daarop volgende dagen.  Jean Bruekers (1923-2014) hield van de zomer van 1939 tot en met 1946 een dagboek bij waarin hij zijn belevenissen in de Tweede Wereldoorlog, met het voor- en naspel daarvan, in detail beschreef. Als 20-jarige legde hij onder andere vast hoe vanaf zaterdag 9 september 1944 in Nederweert de bevrijdingskoorts begon op te laaien. Met als feestelijk hoogtepunt de bevrijding van westelijk Nederweert op 22 september. 

Ellendige fase
Een bevrijding was het zeker. Maar voor Ospel, Budschop, Eind en Leveroy brak een ellendige fase van bijna twee maanden gevechtshandelingen en honderden militaire en burgerslachtoffers aan. Die inwoners moesten nog tot 15 november wachten op de bevrijding en betaalden daarvoor een hoge prijs.

Lading
De herinneringen aan deze tijd behoren ook tot ons ‘levende’ erfgoed. En krijgen met de actuele gebeurtenissen in de wereld om ons heen misschien nog wel een nog zwaarder lading dan ze al hadden. De Erfgoedgemeenschap Nederweert verzamelt dit soort herinneringen en draagt ze uit. Om zo ons Nederweerter erfgoed levend te houden.

Lees mee in het oorlogsdagboek van Jean Bruekers en voel hoe de spanning en de verwachtingen zich vanaf zaterdag 9 september langzaam begonnen op te bouwen. Een verhaal over hoop, vreugde, ontberingen, verzet, schuilen in kelders, Duitsgezinde gemeentebestuurders en burgers, snelrecht, chocola en sigaretten.

Zaterdag 9 september 1944
Hechtel in België bevrijd. Alle bruggen worden versperd. Nu is hier huis aan huis inkwartiering. Vannacht in Schoor drie paarden en karren gestolen [en] bij v.d. Kruis staat een Duits kanon opgesteld. Onder de brug hebben de moffen zes bommen bevestigd. 

Zondag 10 september 1944
De levensmiddelen worden hoe langer hoe schaarser. In Eindhoven het vliegveld opgeblazen. De troepen blijven aan ’t trekken. 

Maandag 11 september 1944
Vannacht weer 2 zware ontploffingen. De geallieerden nog 12 km van Maastricht. De moffen stelen alles tot appels toe. Dokter Jansen heeft zijn huis [nu Restaurant Diverso AB] aan het kanaal ontruimd. Vandaag hebben de moffen het brugdek vernield.

Dinsdag 12 september 1944
De hele morgen gebulder. Om 12 uur kunnen we kanonnen horen schieten. Aan het kanaal zijn alle mensen de ruiten uit de ramen aan het halen. Op Laar 12 paarden gestolen. Nu moeten 150 burgers voor de moffen gaan werken. In Weert staan 93 karren geladen met gestolen goederen. De inwoners uit het kamp in Vucht naar Duitsland overgebracht. Ook veldwachter [verzetsman AB] Dusink. Hij liet onderweg een briefje uit de trein vallen. De Amerikanen naderen Eindhoven.

Woensdag 13 september 1944
De hele morgen hebben de moffen langs het kanaal getrokken. Een hevig kanongebulder. In Schoor en Sluis 13 de bruggen gesprongen. In Weert zijn 150 NSB-families vertrokken. In Nederweert is Toon [achternaam verwijderd] aan het inpakken. De moffen zijn weer fietsen aan het stelen. Wij hebben de hele dag verborgen gezeten. In Boeket gaan ze stellingen maken. Bij R. Hobus [hoek Kerkstraat en P. Holtenstraat AB] is het Ortskommandantur.

Donderdag 14 september 1944
Vanmorgen komen veel vliegers over. De brug aan sluis 12 is gesprongen. In Schoor is de brug in 3 keer gesprongen. Vandaag hebben de moffen de auto van Dr. de Wouw, 6 radio’s en 1 varken gestolen. Jan Koppenol [verzetsman AB] ondergedoken in Weert. Vanmiddag om 3 uur moet weer veel werkvolk bij Hobus komen. Vanavond om 6 uur de brug aan 14 gesprongen. Om 8 uur de Duitse officieren met auto’s vertrokken.

Vrijdag 15 september 1944
Maastricht [en] Vaals bevrijd. Nu worden overal loopgraven gemaakt. Bij H. Bijes is de weg opengebroken. In ons huis slapen 2 man van de Veldgendarmerie. De hele dag veel kanongebulder.

Zaterdag 16 september 1944
Om 12 uur moeten langs het kanaal alle huizen ontruimd worden. Er is geen boter meer te krijgen. De burgemeester blijft namen opgeven van werkvolk om voor de moffen te werken. Vandaag komen veel vliegers over. De schepen in het kanaal tot zinken gebracht. Sluis 15 gesprongen. Vanmiddag nemen de moffen de vrouwen het persoonsbewijs af en moesten ze bij M. Legros aardappelen gaan schillen.

Zondag 17 september 1944
Naar verluid zal Nederland over 10 dagen bevrijd zijn. Bij Arnhem Engelse parachutisten geland. Vandaag hebben de Duitsers de brug over het voedingskanaal willen vernielen ze hebben 50 keer geprobeerd maar zij was te sterk.

Maandag 18 september 1944
Vandaag het huis van H. Spierings vol moffen getrokken. De burgemeester is nu ook “ondergedoken”. Hij moet nu zelf voor de moffen werken. Ook het hele [gemeente]personeel en de Sik [secretaris] ook gaan nu werken. Lieshout bevrijd. De soldaten delen hier chocolade en sigaretten uit. Als vannacht de stellingen niet klaar zijn zullen de Duitsers gijzelaars nemen. De hele dag zijn veel vliegers overgekomen.

Dinsdag 19 september 1944
De hele nacht zijn ontploffingen geweest. In Maastricht alle meisjes die met de moffen gelopen hebben het hoofd kaal geschoren. Vanmorgen om 10 uur de Duitse wachtpost op Rosveld afgebrand. Vannacht om 3 uur bij de burgemeester huiszoeking geweest. Aalst bij Eindhoven bevrijd.

Woensdag 20 september 1944
Wij hebben de hele nacht in de kelder geslapen. Er kwamen minstens duizend vliegtuigen over. Vanmiddag om 2 uur moeten 50 man waaronder ikzelf bij de Ortskommandant komen. Aan de sluis moet een tankval gemaakt worden, 100 meter lang en 5 m breed en 2,50 m diep, het moet voor 10 uur klaar zijn anders moesten wij de hele nacht doorwerken. De Engelse troepen zijn al in Budel.

Donderdag 21 september 1944
De hele nacht zijn de moffen door de [Kerk]straat gekomen. Vanmorgen moeten we weer met 200 man bij de Ortskommandant komen. Wij moeten in Strateris loopgraven gaan maken. Er wordt niet gewerkt maar wel gepraat. De hele tijd zware ontploffingen. Overal liggen moffen met pantservuisten. De moffen zijn alle wegen aan het versperren. De brandweerwagen is door de moffen in beslag genomen. In Eindhoven staan de straten vol tanks. Om 2 uur moesten [we] weer gaan werken in Strateris. Bij W. van Roij waren de moffen het tricotagefabriek aan het plunderen. Wij gingen door naar Strateris. Achter in Strateris stonden 3 Engelse pantserwagens. Om half 3 waren 3 pantserwagens bij onze loopgraaf. Wij wisten 3 moffen zitten en wezen dit aan de tommies [Engelse soldaten AB]. Een Hollandse soldaat schoot er een kapot en de anderen maakten een nevelgordijn en ontvluchtten. Alle mensen in de buurt liepen naar de tommies heen en gaven bier, koekjes en bloemen en schreven de naam op de wagens. Op de toren zaten moffen en dat wezen wij aan de tommies. Die schoten met het geschut op de toren en schoten een mof een been kapot. J. Kluskens maakte een foto. Daarna reden de tommies weer terug. Wij zagen over alle wegen de moffen aanstormen. Nu waren wij mooi gefopt. Wij kropen in een kelder en een mof kwam ons na. Hij vroeg wat wij met de tommies gedaan hadden. Wij zeiden dat het niet veel moois was. Toen kregen we van de mof elk een Engelse sigaret en gingen wij met hem bij J. Grijmans een glas bier drinken en dan zou hij ons naar huis brengen. Hij liet ons een bewijs zien dat hij van Poolse nationaliteit was en zei dat hij spoedig in het Engelse leger was. ’s Avonds kwamen de moffen met een tommie door de straat. Zij hebben bij Westland een Engelse gevechtswagen vernield. Om 8 uur staken de moffen bij M. van Deursen de hele schuur in brand. Om half 9 waren 4 tommies op het kerkhof. Alle moffen liepen door de straat naar de brug heen. Vannacht slapen we in de kelder.

Vrijdag 22 september 1944
Vanmorgen zijn we allemaal naar de bruggen gaan kijken, alle huizen zijn beschadigd en de moffen zijn aan de andere zijde van het kanaal stellingen aan het maken. Chretien [ondergedoken broer van auteur AB] vandaag voor het eerst na 15 maanden op de straat gekomen, de onderduikerstijd is nu geëindigd. Om 9 uur kwamen enige tommies en een partisaan [verzetsstrijder AB] door de straat. Bij v.d. Kruis lagen 4 moffen op de zolder. Tommies gingen er heen en maakten ze krijgsgevangen. De burgers zijn de versperringen aan het opruimen. Toon Janssen sloeg met een bijl de Duitse naamplaten van de muren af. Langs het kanaal wordt veel geschoten. Om 2 uur kwam een motorfiets uit Weert met Koppenol en had een roodwitblauwe band om. C. Roggeveen is bij de O.D. Koppenol is in Weert commandant. Er zijn al veel landverraders gevangen genomen. En zitten bij Flats Toon in het huis. Om 6 uur kwamen ze huis aan huis zeggen dat alle mensen om 1 uur binnen moesten blijven daar de artillerie begon te vuren. Het duurde van 7 tot 8 uur. De granaten huilden door de lucht. Enige granaten vielen te dichtbij en vernielden veel aan de huizen. Vandaag zijn in Weert 10 vrouwen gearresteerd en het hoofd kaalgeknipt. Aan de kerk staan zware tanks. Alles dreunt van ontploffingen.

Zaterdag 23 september 1944
Vannacht 7 keren in de kelder gezeten daar er veel granaten oversuisden. Op Laar staat het geschut opgesteld. Vannacht probeerden de moffen een brug over het kanaal bij H. Lenders [Wetering AB] te leggen. De moffen staken 3 boerderijen in brand en trokken terug. Op de toren staan Engelse soldaten. De tommies delen kwistig sigaretten uit en zijn heel gemoedelijke mensen. Vanavond de landverraders van Flats Toon naar het raadhuis gebracht. Om half 9 ging de Engelse infanterie naar het kanaal.

Zondag 24 september 1944
Arnhem staat geheel in brand. De tommies hebben nieuw geld bij hun. Vandaag is veel met artillerie geschoten. Ook komen veel tanks door de straat. Veel huizen beschadigd door Duitse granaten. V[…] uit Boeket is ook gearresteerd.

Maandag 25 september 1944
De hele nacht in de kelder geslapen. Vanmorgen om 7 uur de kerk door de moffen beschoten en flink beschadigd. Om 9 uur is de kleine toren omlaag gestort. Bij Arnhem wordt de zwaarste slag van de gehele oorlog. Vanavond om 6-7uur Duitse artillerie. Vandaag zei [Radio] Londen dat Nederweert bevrijd is.

Alfons Bruekers

Kijk hieronder het filmpje of kijk via deze link.