Zelf moest ik ook even knipperen met mijn ogen toen ik het las, maar op 6 en 7 juni is het bij onze zuiderburen officieel het weekend van de “Hemelse Humor”. Nu zijn verhalen over de hemel van nature altijd een stuk lolliger dan die over de hel, maar waar gaat dit ‘in hemelsnaam’ over?
Hemelse humor
De uitleg is verrassend simpel: kerken in Nederland en België hebben over het algemeen serieuze en religieus vormgegeven interieurs. Zelden wordt daar bij uit de band gesprongen. Maar schijn bedriegt want ook vreugde en humor ontbreken vaak niet in onze kerken. Gebedshuizen met een middeleeuwse oorsprong bevatten namelijk vaak allerhande ludieke of satirische elementen. Die hadden ten doel om de vaak ongeletterde kerkgangers met een glimlach aan het denken te zetten.
Grappen en moppen
Een bekend voorbeeld daarvan zijn de gewelfschilderingen in de St. Martinuskerk van Weert. Maar ook veel dichter bij huis bestaan voorbeelden van hemelse humor, zoals in onze eigen St. Lambertuskerk. Op het priesterkoor van de kerk staan zitbanken uit de 16e eeuw. Dat is al best bijzonder. Maar verborgen onder de opklapbare eikenhouten zittingen (de zogenaamde misericorden) bevinden zich verrassende beeldhouwwerkjes. Niet van, zoals je zou verwachten, religieuze taferelen maar allerlei verbeeldingen van fabels, grappen en moppen uit het dagelijks leven van eeuwen geleden.
Eén probleem…
Zo zien we in Nederweert afbeeldingen van een vogel die een worm pikt, een doedelzakspeler met narrenkap en ezelsoren en ook een aap die in een appel hapt. Mooie tafereeltjes, maar alleen met één probleem: er is niemand meer die de humor of de clou ervan snapt. Er zijn maar een paar uitzonderingen, zoals de afbeelding van een vos die toekijkt hoe een kraanvogel zijn kop in een stenen kan steekt. Hiervan kennen we het verhaal, dat komt uit een oeroude Aesopus-fabel.
Slimst
Dat verhaal gaat als volgt: De vos nodigt de kraanvogel uit voor een maaltijd. Hij serveert soep op een platte schaal, maar het is voor de kraanvogel niet mogelijk om de soep op deze manier te eten. Vervolgens nodigt de kraanvogel de vos uit en serveert eten in een hoge en smalle kruik. De vos kan hier op zijn beurt niet uit eten. Staaltje middeleeuwse humor met als thema ‘welk dier is het slimst’?
Verdampt
Een ander voorbeeld is het beeldhouwwerkje van twee honden die vechten om een been. Dat tafereeltje herkennen we allemaal, we danken er zelfs een spreekwoord aan. Al met al bevat het ‘houten prentenboek’ uit de St. Lambertuskerk prachtige voorbeelden van de humor van onze voorouders. Ook al is het verhaal erachter soms verdampt in ons collectief geheugen.
Alfons Bruekers | Erfgoedgemeenschap Nederweert
Illustraties uit: Misericordereeks VIII, JAJM Verspaandonk, 1994.
De Erfgoedgemeenschap Nederweert is het collectief van vijf organisaties die actief zijn op erfgoedgebied in Nederweert: Stichting Geschiedschrijving Nederweert (SGN), Stichting Regionaal Archeologisch Bodem-Onderzoek (STRABO), Geschied- en Oudheidkundig Genootschap De Aldenborgh, de Stichting Cultuurhistorische Publicaties voor de regio Weert en de Stichting Historisch Onderzoek Weerterland (SHOW). Hun doel is het stimuleren van de belangstelling voor, en het behoud van erfgoed in de gemeente Nederweert. Door middel van lezingen, excursies en publicaties. Daarbij wordt ook het zogenaamde immateriële erfgoed niet vergeten, zoals dialect, genealogie, historische tradities en folklore.
Er zijn nog geen reacties geplaatst